Η Σύνοδος Κορυφής της Ε.Ε., το προσφυγικό και η Τουρκία: μία πρόταση

Σπάνια παρατηρείται υπερσυγκέντρωση συναντήσεων κορυφής παρόμοια με του Ιουνίου 2021. Σύνοδος των G7, Σύνοδος Κορυφής ΝΑΤΟ, κατ’ ιδίαν συναντήσεις του Αμερικανού νέου προέδρου με τον Πούτιν, συναντήσεις Ε.Ε. με την ηγεσία των ΗΠΑ και του Καναδά και, τέλος, η Σύνοδος Κορυφής της Ε.Ε. Δραστηριότητα που σηματοδοτεί τη σταδιακή αποκατάσταση της διπλωματικής «ομαλότητας» μαζί με την αρχή του τέλους της πανδημίας.

Μέσα στον καταιγισμό ειδήσεων και αναλύσεων για τα τεκταινόμενα ήταν δύσκολο να δοθεί βαρύτητα στην Ετήσια Εκθεση της Υπατης Αρμοστείας των Η.Ε. για τους πρόσφυγες, που δημοσιεύτηκε πριν από λίγες ημέρες (18/6/2021). Πρόκειται για ένα κείμενο που σχετίζεται άμεσα με το Κεφάλαιο των Συμπερασμάτων της Συνόδου Κορυφής της Ε.Ε. που αφορά τους Πρόσφυγες. Η Εκθεση επιβεβαιώνει την κοινή αίσθηση ότι στη σύγκρουση του διεθνούς δικαίου, που κατοχυρώνει το δικαίωμα στην εξέταση της αίτησης ασύλου όσων υποχρεώνονται να εγκαταλείψουν τις χώρες τους, με το καθεστώς έκτακτης ανάγκης, που λόγω της πανδημίας θέσπισαν μονομερώς οι χώρες προορισμού, επικράτησε συντριπτικά το δεύτερο.

Κατά το 2020 δεν μειώθηκε ο αριθμός των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Αντίθετα, αυξήθηκε κατά 4% έναντι του 2019 και προσέγγισε τα 83 εκατομμύρια, με το ποσοστό των ανηλίκων κάτω των 18 να φτάνει το 42% του συνόλου. Στην κορύφωση της πανδημίας 160 χώρες έκλεισαν τα σύνορά τους και 99 από αυτές δεν επέτρεψαν εξαιρέσεις για άτομα που ζητούσαν προστασία. Τα δυο τρίτα των αιτούντων άσυλο προέρχονταν από πέντε χώρες: Συρία, Βενεζουέλα, Αφγανιστάν, Νότιο Σουδάν και Μιανμάρ. Η Τουρκία είναι πρώτη μεταξύ των χωρών εκείνων που συνεχίζουν να δέχονται πρόσφυγες.

Το Ανακοινωθέν της Συνόδου Κορυφής, που αφορά την αναγκαστική μετανάστευση, συνοψίζει το περίτεχνο πλέγμα σχέσεων και συμφωνιών που είχε ήδη διαμορφώσει σε βάθος χρόνου η Ε.Ε. με χώρες προέλευσης και διέλευσης μεταναστών και που οριστικοποίησε και ενίσχυσε την περίοδο της πανδημίας. Καλεί μάλιστα τα κράτη-μέλη να ενισχύσουν και να διευρύνουν αυτό το πλέγμα στη διάρκεια του 2021 με χώρες-«κλειδιά» για τον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών. Και καταλήγει «καταδικάζοντας τις τρίτες χώρες που εργαλειοποιούν τους μετανάστες για πολιτικούς σκοπούς».

Είναι προφανές ότι η παράγραφος αφορά κυρίως την Τουρκία, η οποία διοργάνωσε, στα τέλη Φεβρουαρίου 2020, μαζική μετακίνηση ανθρώπων προς την Ε.Ε. μέσω των ελληνοτουρκικών συνόρων στον Εβρο και, δευτερευόντως, το Μαρόκο. Το τελευταίο, αντιδρώντας στη φιλοξενία που προσέφερε η Ισπανία στον ασθενούντα ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο, το οποίο αγωνίζεται για την ανεξαρτητοποίηση των εδαφών της Δυτικής Σαχάρας από το Μαρόκο, χαλάρωσε πριν από λίγες εβδομάδες την εποπτεία του γύρω από τον ισπανικό θύλακα της Θέουτα με αποτέλεσμα αυτός να κατακλυστεί από πλήθη Αφρικανών που αιτούνταν άσυλο στην Ευρώπη.

Η ενόχληση της Αγκυρας δεν αφορά μόνο αυτό το συγκεκριμένο σημείο του Ανακοινωθέντος. Οι αναφορές στον εκσυγχρονισμό της Συμφωνίας Σύνδεσης, τη συνέχιση της χρηματοδότησης για τη μέριμνα στους Σύρους πρόσφυγες και τον διάλογο για θέματα «υψηλής πολιτικής» όπως η κλιματική αλλαγή, η αντιτρομοκρατία και η δημόσια υγεία επισκιάζονται από τις ασυνήθιστα αιχμηρές αναφορές στην υπολειτουργία της δημοκρατικών θεσμών και του μη σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των διώξεων εναντίον πολιτικών κομμάτων και ΜΜΕ. Επίσης από τη σαφή και πλήρη απαξίωση της, υιοθετημένης από την Τουρκία, λύσης των δύο κρατών στο Κυπριακό.

Οι αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής, το «στρίμωγμα του Ερντογάν» και η θεώρηση της Τουρκίας ως «φύλακα» της «αποθήκης προσφύγων» (αποθήκη που ενίοτε πληρούται και από ενέργειες της ίδιας της Τουρκίας στα νότια σύνορά της) ώστε να μην κρούουν την πόρτα της Ευρώπης, δείχνει και την έλλειψη προοπτικής στις ευρωτουρκικές και κατ’ επέκταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Είναι όμως προς το συμφέρον της Ελλάδας ένα καινούργιο άνοιγμα προς την τουρκική κοινωνία.

Το 1991, πριν από τριάντα χρόνια, το Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων του Παντείου, που μόλις είχε ξεκινήσει τη λειτουργία του, πήρε την πρωτοβουλία να οργανώσει συνέδριο για τις Ελληνοτουρκικές Σχέσεις, το πρώτο που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα με τη συμμετοχή Τούρκων επιστημόνων.** Το προσφυγικό ζήτημα και η αντιμετώπισή του από την πολιτική ηγεσία και την τουρκική κοινωνία είναι θέμα που μας αφορά άμεσα. Ας αρχίσουμε ένα δημόσιο διάλογο με Τούρκους επιστήμονες που αντιμετωπίζουν το προσφυγικό ως το διεθνές ανθρωπιστικό πρόβλημα που είναι. Ας μην τα περιμένουμε όλα από τα υπουργεία Εξωτερικών και Αμυνας.

* Ιδρυτικός διευθυντής του ΙΔΙΣ (1989-2005). Fellow, Πανεπιστήμιο Dalhousie, Χάλιφαξ, Καναδάς

** D. Constas (ed.) The Greek-Turkish Conflict in the 1990s (London: MacMillan,1991)

 

Πηγή: www.efsyn.gr

FaLang translation system by Faboba

Style Selector

Layout Style

Predefined Colors

Background Image