Το να μένει ένας εργαζόμενος σε κοινωνική οργάνωση τρεις ή τέσσερις μήνες χωρίς τον μισθό του δημιουργεί συχνά μια δραματική κατάσταση.

Πρόσφατα η ΑΥΓΗ δημοσίευσε ένα ενδιαφέρον και εμπεριστατωμένο ρεπορτάζ της δημοσιογράφου Αλεξάνδρας Χριστακάκη για τη φροντίδα των ασυνόδευτων ανήλικων προσφυγόπουλων σε δομές του Κοινωνικού ΕΚΑΒ. Με την αφορμή αυτή θα ήθελα να επιχειρήσω μια αντικειμενική αξιολόγηση της κατάστασης που αφορά τους ασυνόδευτους ανήλικους στη χώρα μας. Με τον όρο «αντικειμενική» εννοώ μια κριτική αξιολόγηση, πέρα όμως από τις συνήθεις οξείες πολεμικές που οδηγούν συχνά σε μια ποδοσφαιροποίηση της πολιτικής. Εξάλλου, έχω δηλώσει επανειλημμένα την άποψη ότι η σημαντικότερη διαχωριστική γραμμή στο προσφυγικό είναι τελικά αυτή που περνάει μεταξύ της Ελλάδας ως σύνολο και της ασυνέπειας της Ε.Ε. ως προς τις δηλωμένες αρχές της. Θα ήταν συνεπώς προς όφελος της χώρας μας οι πολιτικές δυνάμεις, διατηρώντας βέβαια διαφορετικές προσεγγίσεις, να αναπτύσσουν και έναν ενιαίο λόγο ως προς τη δίκαιη κατανομή των προσπαθειών για την αντιμετώπιση του προσφυγικού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Θετικό και μελανό σημείο

Όσον αφορά την εγχώρια κατάσταση για τους ασυνόδευτους ανήλικους, μια αντικειμενική επισκόπηση μπορεί εύκολα να διαπιστώσει ένα θετικό σημείο και ένα μελανό. Η θετική εξέλιξη είναι η δραστική μείωση των παιδιών εκτός δομών μακροχρόνιας φιλοξενίας, όπως ορίζουν οι διεθνείς προδιαγραφές. Δηλαδή, που διασφαλίζουν όχι μόνο στέγαση και σίτιση, αλλά και εκπαίδευση, ψυχοκοινωνική στήριξη και υπεράσπιση των νόμιμων δικαιωμάτων των παιδιών.  Έτσι, επιτυγχάνονται οικογενειακές επανενώσεις, όπου είναι δυνατό, και σε κάθε περίπτωση ομαλή προετοιμασία για την ενηλικίωση. Το ρεπορτάζ της Αλ. Χριστακάκη ήταν πλήρως κατατοπιστικό ως προς αυτό. Η επιτυχία αυτή είναι προϊόν της εργασίας εκατοντάδων εργαζόμενων στην επικράτεια, κοινωνικών λειτουργών, εκπαιδευτικών, ψυχολόγων, φροντιστών κ.ά., και της επίμονης δράσης των κοινωνικών οργανώσεων. Για να συμπληρώσουμε αυτή την εικόνα, πρέπει οπωσδήποτε να αναφέρουμε και τον θετικό ρόλο που διατελεί η Ειδική Γραμματεία Προστασίας των ασυνόδευτων ανήλικων και η επικεφαλής της, η οποία υπήρξε σταθερός σύμμαχος του έργου όλων των κοινωνικών οργανώσεων που λειτουργούν τις δομές φιλοξενίας. Οι αριθμοί εξάλλου μιλούν από μόνοι τους. Ο αριθμός των ασυνόδευτων παιδιών εκτός δομών τείνει να μηδενιστεί, ενώ οι θέσεις στις πλήρως στελεχωμένες και εξοπλισμένες μονάδες έχουν διπλασιαστεί σε σχέση με το χαμηλό επίπεδο όπου βρίσκονταν πριν λίγα χρόνια.

Το μελανό σημείο αφορά βασικά τη ροή της χρηματοδότησης από τους θεσμικούς φορείς. Οι μεγάλες καθυστερήσεις εκταμίευσης είναι χρόνιο φαινόμενο και αφήνουν εργαζόμενους απλήρωτους για πολλούς μήνες, χωρίς καμία ευθύνη των κοινωνικών οργανώσεων και χωρίς καμία δυνατότητα να διορθώσουν αυτή την αδικία. Να αναφέρω ως παράδειγμα το γεγονός ότι η οργάνωσή μας εισέπραξε πριν λίγες μέρες την προκαταβολή ενός έργου που… είχε ήδη τελειώσει πριν τρεις μήνες, ενώ η αποπληρωμή του εκκρεμεί ακόμα!

Συκοφάντηση από μίντια

Το να μένει ένας άνθρωπος τρεις ή τέσσερις μήνες χωρίς τον μισθό του δημιουργεί συχνά μια δραματική κατάσταση, με το παράδοξο άνθρωποι οι οποίοι συντελούν ένα ανθρωπιστικό έργο να βρίσκονται οι ίδιοι σε συνθήκες που προσεγγίζουν ανθρωπιστική κρίση! Σ’ αυτή την κατάσταση διαπιστώνεται και ένα άλλο νοσηρό φαινόμενο. Ορισμένα μίντια, είτε από άγνοια είτε από κακόβουλη υστεροβουλία, συκοφαντούν τις κοινωνικές οργανώσεις ως δήθεν υπαίτιες για τη μη καταβολή των μισθών των εργαζόμενων. Αυτή η αντιστροφή της πραγματικότητας (το θύμα δακτυλοδεικτούμενο ως δήθεν θύτης) είναι άκρως εξοργιστική και απαράδεκτη. Οι κοινωνικές οργανώσεις δεν έχουν βέβαια κανένα κέρδος να αφήνουν απλήρωτους τους εργαζόμενους, ακριβώς διότι είναι κοινωνικές και όχι εμπορικές. Οι καθυστερήσεις εκταμίευσης εξάλλου δεν είναι επιζήμιες μόνο για τους εργαζόμενους, αλλά και για τα φιλοξενούμενα παιδιά.  Έχουν ως συνέπεια την αναβολή προγραμματισμένων δραστηριοτήτων, ενώ προκαλούν ακόμα και προβλήματα στον εφοδιασμό της σίτισης, του ρουχισμού, της θέρμανσης κ.λπ.

Η βελτίωση της λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης είναι προφανώς ένα μεγάλο και διαχρονικό πρόβλημα, που ξεπερνά το ειδικό θέμα των ασυνόδευτων ανήλικων και δεν είναι εδώ ο κατάλληλος χώρος για να προτείνουμε λύσεις. Μπορούμε ωστόσο να εκθέσουμε μια σκέψη. Μέρος του προβλήματος προέρχεται από τις συνθήκες συνεργασίας των κοινωνικών οργανώσεων με τις υπηρεσίες της δημόσιας διοίκησης. Στην περίπτωση που μας αφορά, αυτοί οι δύο φορείς καλούνται να συνεργαστούν για έναν κοινό σκοπό: τη φροντίδα παιδιών που έχουν χάσει την οικογένειά τους. Οι οργανώσεις κάνουν τη δουλειά στο πεδίο και η δημόσια αρχή ελέγχει τη χρηματοδότηση και το αποτέλεσμα. Για να είναι αποτελεσματική αυτή η συνεργασία, είναι ωφέλιμο να γίνεται σε πλαίσιο αμοιβαίας εμπιστοσύνης και σεβασμού.

Επί ξύλου κρεμάμενες

Το πρόβλημα σχετίζεται με το γεγονός ότι αυτή η συνεργασία είναι άνιση και ελλιπής.  Άνιση διότι οι οργανώσεις είναι εντελώς αφοπλισμένες σε περίπτωση μιας παράληψης εκ μέρους της δημόσιας διοίκησης (π.χ. μακροχρόνια καθυστέρηση εκταμίευσης), ενώ η παραμικρή απόκλιση εκ μέρους των οργανώσεων, ακόμα και ασήμαντη ή αποκλειστικά τυπική, μπορεί να επιφέρει ανυπέρβλητες κυρώσεις γι’ αυτές. Η συνεργασία είναι και ελλιπής, διότι ο έλεγχος εστιάζει κυρίως στις διοικητικές διαδικασίες και λιγότερο στο πραγματικό και ουσιαστικό αποτέλεσμα. Πράγματι, ο έλεγχος γίνεται βασικά στα λεγόμενα «παραδοτέα», τα οποία είναι απλώς έγγραφα. Στα δύο χρόνια λειτουργίας των τριών δομών μας υπήρξε μόνο μία επιτόπια επίσκεψη από κλιμάκιο της διαχειριστικής αρχής. Ούτε μας ενοχλεί, ούτε μας φοβίζει ο έλεγχος. Αντιθέτως, θα θέλαμε περισσότερη επαφή των λειτουργών της δημόσιας διοίκησης με το αντικείμενο που ελέγχουν. Πιστεύουμε ότι καλύτερα ελέγχεις μια κατάσταση όταν αποκτάς μια ζωντανή εικόνα της δομής, όταν βλέπεις ιδίοις όμμασι τα παιδιά, όταν μιλάς με κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους κ.ά. που τα φροντίζουν καθημερινά.

Εχουμε δηλώσει, και το επαναλαμβάνουμε εδώ, ότι οι δομές μας είναι ανοιχτές σε κάθε στέλεχος της δημόσιας αρχής που μας εποπτεύει, όχι μόνο για τους αραιούς υποχρεωτικούς επιτόπιους ελέγχους, αλλά και για άτυπες επισκέψεις, οι οποίες μπορούν να είναι πιο πλούσιες για ουσιαστική ενημέρωση.

Η ριζική βελτίωση του δημόσιου συστήματος περνάει προφανώς από τα κανάλια των πολιτικών διαδικασιών. Μπορούμε όμως ο καθένας από την πλευρά του και όλοι μαζί να κάνουμε μικρά βήματα παίρνοντας πρωτότυπες πρωτοβουλίες.

* Ο Οδυσσέας Βουδούρης είναι πρόεδρος του Δ.Σ. στο Κοινωνικό ΕΚΑΒ

Πηγή: www.avgi.gr