Οι Γιατροί μέλη του Κοινωνικού ΕΚΑΒ, Τάσος Χατζής, Ανδρέας Καραμπίνης, Οδυσσέας Βουδούρης γράφουν για την ζωή του Xavier Emmanuelli, που έφυγε πρόσφατα. 

Στο χρόνο που πέρασε, έφυγε από τη ζωή ένας μεγάλος ιατρός. Ιατρός με κάθε σημασία της έννοιας. Ο Xavier Emmanuelli υπήρξε ένας ουμανιστής της πιο γνήσιας Γαλλικής παράδοσης. Μιας παράδοσης που βρίσκει ρίζες στην εποχή του Διαφωτισμού και στη συνέχεια, στην πίστη που εδραιώθηκε τον ΧΙΧ^ο αιώνα, ότι η πρόοδος της Ιατρικής αποτελεί στοιχείο της κοινωνικής ευημερίας.

Ο Xavier υπήρξε ιατρός εντατικολόγος, εξειδικευμένος στην επείγουσα ιατρική, πρωτοπόρος του Κέντρου Άμεσης Βοήθειας στη Γαλλία (SAMU). Μετέπειτα, συνιδρυτής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα (Médecins Sans Frontières), το 1971, και ιδρυτής του SAMU Social στο Παρίσι (Κοινωνικό ΕΚΑΒ στα Γαλλικά), το 1993. Από το οποίο εξάλλου εμπνευστήκαμε και εμείς, ιδρύοντας το 2016 το Κοινωνικό ΕΚΑΒ στην Ελλάδα.

Ο Xavier Emmanuelli έφυγε στα 87 του έτη, μετά από μια πυκνή και σταθερά προσανατολισμένη πορεία στην ανθρώπινη αλληλεγγύη. Η πορείας αυτή ήταν επηρεασμένη και από την ιστορία της οικογένειάς του. Και οι δυο γονείς του, κορσικανικής καταγωγής, ήταν δάσκαλοι, ενώ ο πατέρας του σπούδασε στη συνέχεια για να γίνει γιατρός. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου υπήρξαν μέλη της Αντίστασης και έκρυβαν παιδιά κατατρεγμένων και καταζητούμενων από τους Ναζί. 

Τα βιώματα του οικογενειακού του περιβάλλοντος οδήγησαν τον Xavier, από τα φοιτητικά του χρόνια, σε μια συμπόρευση με δράσεις του Γαλλικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Έτσι συμμετείχε σε αντιαποικιοκρατικές και αντιφασιστικές φοιτητικές διαδηλώσεις την δεκαετία του ’60, ενώ η πρώτη του διεθνής εμπειρία ήταν τον Σεπτέμβριο του 1970, μια αποστολή συμπαράστασης στους Παλαιστινίους στην Ιορδανία. Κατά την δεκαετία του ’70, προοδευτικά η εμπλοκή του πέρασε από το πολιτικό πεδίο στο ανθρωπιστικό. 

Για τις σπουδές του δίστασε αρχικά μεταξύ της φιλοσοφίας και της ιατρικής. Τελικά επέλεξε την ιατρική, εξειδικεύτηκε στη νευρολογία και κατόπιν στην αναισθησιολογία και την εντατικολογία. Η ιατρική του σταδιοδρομία είχε ένα έντονα περιπετειώδη χαρακτήρα, σημαδεμένο από την προσήλωση στη φροντίδα των περιθωριοποιημένων ανθρώπων και την αναζήτηση νέων οριζόντων. Υπήρξε γενικός γιατρός των ανθρακωρυχείων στο Νοσοκομείο Μεταλλείων του Freyming-Merlebach, γενικός γιατρός στις φυλακές και γιατρός στο εμπορικό ναυτικό για δύο χρόνια. Στη συνέχεια εκπαιδεύτηκε στην επείγουσα ιατρική και εργάστηκε στο SAMU (Γαλλικό ΕΚΑΒ) υπό την καθοδήγηση του δασκάλου του, καθηγητή Pierre Huguenard, ιδρυτή του SAMU.

Κορυφαίο έργο της ζωής του ήταν η συμμετοχή του στην ίδρυση και την ανάπτυξη των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Ο Xavier Emmanuelli ήταν μέλος της ομάδας νεαρών γιατρών και δημοσιογράφων που δημιούργησαν τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα το 1971. Επί δυο δεκαετίες αφιερώθηκε στην καθοδήγηση και την ανάπτυξη της οργάνωσης. Υπήρξε μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου των MSF από το 1972 έως το 1987, ενώ διετέλεσε πρόεδρος το 1979.

Η αποχώρησή από τα διοικητικά όργανα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα δεν τερμάτισε επ’ ουδενί την ανθρωπιστική του δράση, αντιθέτως άνοιξε ένα νέο πεδίο. Η διαπίστωση ότι και στις αναπτυγμένες χώρες υπάρχει ένας «τέταρτος κόσμος», απαρτιζόμενος απ’ όσους μένουν στο περιθώριο της ευημερούσας κοινωνίας, τον οδήγησε το 1993 να ιδρύσει το SAMU Social στο Παρίσι, με την στήριξη του τότε δημάρχου, Jacques Chirac.

Επειδή ήθελε «να πάει προς τους απεγνωσμένους που δεν ζητούν πια τίποτα», ανέπτυξε κινητές μονάδες κοινωνικής και υγειονομικής φροντίδας, νοσηλευτικές κλίνες και έναν ενιαίο τηλεφωνικό αριθμό άμεσης παρέμβασης για τα άτομα χωρίς στέγη. Δημιούργησε δηλαδή ένα ολοκληρωμένο σύστημα βοήθειας για τους πιο ευάλωτους, που έγινε πρότυπο για άλλες πόλεις και χώρες. Ο Xavier Emmanuelli είχε εξηγήσει το σκεπτικό του λέγοντας: «Καθώς είχα εργαστεί στο SAMU, το ιατρικό SAMU, σκέφτηκα: γιατί να μη φτιάχναμε και ένα κοινωνικό SAMU; Το σκεπτικό ήταν, αντί να περιμένουμε να έρθουν σε μας άνθρωποι σε απόγνωση, να πηγαίνουμε εμείς σε αυτούς, εκεί που βρίσκονται, στους δρόμους, να δημιουργούμε μια ανθρώπινη σχέση εμπιστοσύνης, ώστε να τους δώσουμε βέβαια τις πρώτες βοήθειες, αλλά σιγά-σιγά να τους συνοδέψουμε και στη κοινωνική επανένταξη, ώστε να ξαναβρούν την δύναμη να πάρουν το μέλλον τους στα χέρια τους».

Ο Xavier ήταν έντονα πολιτικοποιημένο άτομο, αλλά χωρίς κομματικές παρωπίδες. Σε συνέχεια της επιτυχημένης συνεργασίας του SAMU Social με τον Δήμο Παρισιού, ανέλαβε υφυπουργός αρμόδιος για την επείγουσα ανθρωπιστική δράση από το 1995 έως το 1997, όταν ο Jacques Chirac εξελέγη πρόεδρος της Δημοκρατίας. Δεν ενδιαφέρθηκε όμως να χρησιμοποιήσει αυτή τη θέση για να κάνει πολιτική καριέρα. Το 1998 επέστρεψε στην κοινωνική δράση και ίδρυσε έναν φορέα με σκοπό την ανάπτυξη οργανώσεων με την φιλοσοφία του SAMU Social και σε άλλες χώρες του κόσμου. Σήμερα υπάρχουν τέτοιες οργανώσεις σε πολλές χώρες της Ευρώπης, της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής!

Στην Ελλάδα ιδρύσαμε το Κοινωνικό ΕΚΑΒ το 2016. Ο Xavier υπήρξε μέλος του πρώτου Διοικητικού Συμβουλίου της Οργάνωσής μας και συνεργαστήκαμε μαζί του για ένα από τα πρώτα μας προγράμματα, που αφορούσε την φροντίδα των προσφύγων με αναπηρία. Το πρόγραμμα αυτό, σε συνεργασία με την Ύπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες, αξιοποίησε την εμπειρία των κινητών μονάδων, στις οποίες εκπαιδεύτηκαν το 2017, στο Παρίσι, μέλη του ελληνικού Κοινωνικού ΕΚΑΒ. Το 2024, σε μια εκδήλωση για την καταπολέμηση της αστεγίας στην Αθήνα, μη μπορώντας να παρευρεθεί για λόγους υγείας, μας έστειλε ένα συγκινητικό βιντεοσκοπημένο μήνυμα (βλέπε: https://www.youtube.com/watch?v=nJGsTusyqjM), όπου συνοψιζόταν η αγωνία του μπροστά στην εξάπλωση του κοινωνικού αποκλεισμού που προκαλεί το οικονομικό σύστημα της εποχής μας, αλλά και η  πίστη του στην αξία της αλληλεγγύης.

Ο γιατρός Xavier Emmanuelli μένει ως παράδειγμα μιας ζωής αφιερωμένη στην αλληλεγγύη. Από τα θύματα πολέμου σε χώρες του μακρινού Νότου, μέχρι τους άστεγους των μεγαλουπόλεων του πλούσιου Βορρά, από την ίδρυση των Γιατρών Χωρίς Σύνορα μέχρι την εξάπλωση Κοινωνικών ΕΚΑΒ σε χώρες του Βορρά και του Νότου, αφιέρωσε την ζωή του στην ανακούφιση του πόνου, χωρίς υπεροψία, χωρίς ιδεοληψίες. Και αυτό, σύσσωμη η Γαλλική κοινωνία το τίμησε με την μαζική της παρουσία στην τελετή αποχαιρετισμού του.

Τάσος Χατζής
Ανδρέας Καραμπίνης
Οδυσσέας Βουδούρης
Γιατροί μέλη του Κοινωνικού ΕΚΑΒ

Πηγή: tvxs.gr